آموزش ترتیل

روشهاي قرائت قرآن کريم
دانشمندان علم تجويد اعتقاد دارند كه خداوند در قرآن كريم مسلمانان را به رعايت قواعد تجويد دعوت نموده است؛ زيرا پروردگار خطاب به رسول گرامي خود فرمود: وَ رَتلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً
/پاورقي 1. مزمل، 4./
اي پيامبر صلي الله عليه و آله قرآن را با ترتيل و شمرده بخوان.
امام علي عليه السلام در تعريف و توضيح واژه ترتيل فرمود:
الترتيلُ تَجْويدُ الحُرُوفِ وَ مَعْرِفَهُ الوُقُوفِ
/پاورقي 2. النشر في القراآت العشر، ج 1، ص 209./
ترتيل عبارت از نيكو ادا كردن حروف و شناخت محل وقف هاي قرآن است.
/پاورقي 3. در منابع روايي شيعه، كلام امام عليه السلام به اين صورت آمده است: اِنهُ الترتيلُ حِفظُ الوُقُوف وَ اَدَاء الحُروف، بحار، ج 84، ص 188، اسلاميه./
از طرفي علم تجويد نيز از كيفيت اداي صحيح حروف و هم چنين حفظ وقوف بحث مي كند.
نتيجه گيري از آيه: واژه ترتيلا در آيه بالا مصدر است و چون بعد از فعل امر آمده، دليل بر مبالغه و تأكيد بر فعل امر مي كند. از سويي توصيه هاي نبي مكرم اسلام صلي الله عليه و آله در زمينه صحيح خواني قرآن نشان مي دهد كه حضرتش خود، مُجَود بوده و قرآن را با لحن زيبايي مي خوانده است، بنابراين منظور آيه دعوت امت پيامبر صلي الله عليه و آله به قرائت قرآن به صورت ترتيل است.
/پاورقي 4. المنح الفكريه في شرح متن الجزريه، ص 20./
معناي ترتيل: همان گونه كه در فصل دوم به اختصار بيان شد، اين واژه مصدر لغت رتل از باب تفعيل است و در لغت به معني نيكو كردن صدا
/پاورقي 5. المنجد في اللغه، ص 248، انتشارات اسماعيليان، قم./
مي باشد. اما اصطلاح ترتيل در نظر عالمان تجويد عبارت است از: قرائت قرآن با اداي صحيح حروف و آرامش كامل، همچنين توليد هر حرفي از مخرج مربوط به خود با رعايت صفات آن.
/پاورقي 6- البرهان في تجويد القرآن، محمد صادق قمحاوي، ص 5./
تعريفي كه صاحب نظران براي ترتيل كرده اند، از مجموعه سخناني اخذ شده كه در قرآن و روايات معصومين عليهم السلام آمده است.
تفسير كلمه ترتيل به وسيله امير مؤمنان مبناي اصلي در تعريف ترتيل مي باشد. آن جا كه فرمود: ترتيل عبارت است از: اداي نيكوي حروف و شناخت محل وقفهاي قرآن. ابن عباس، مجاهد و ديگران نيز كه به شرح و تعريف اين واژه پرداخته اند، تعريف خود را از امام علي عليه السلام اخذ كرده اند.
/پاورقي 7- ر.ك: النشر في القراآت العشر، ج 1، ص 207 208. /
امام صادق عليه السلام در توضيح ترتيل مي فرمايد:
هُوَ اَنْ تَمكُثَ وَ تُحَسنَ بهِ صَوْتَك
/پاورقي 8- مجمع البيان، ص 378./
ترتيل يعني اين كه مكث كني و با صداي خوش قرآن بخواني.

   

ادامه نوشته

برخی احادیث امام علی علیه السلام درباره قرآن کریم

برخی احادیث امام علی علیه السلام درباره قرآن کریم (احادیث برگزیده از کتاب غرر الحکم و درر الکلم)

- أهل القرآن أهل اللّه و خاصّته‏
اهل قرآن اهل خدا و از خواص او هستند .

- أحسنوا تلاوة القرآن فإنّه أحسن القصص و استشفوا به فإنّه شفاء الصّدور و اتّبعوا النّور الّذي لا يطفى و الوجه الّذي لا يبلى و استسلموا و سلّموا لأمره فإنّكم لن تضلّوا مع التّسليم‏
نیکو کنید تلاوت قرآن را که آن سودمند ترین داستان هاست ، و بدان شفا جوئید که آن شفای سینه هاست و پیروی کنید نوری را که خاموش نشود ، و چهره ای را که کهنه نشود ، و فرمانبردار باشید و تسلیم دستور آن باشید که با تسلیم بودن هیچ گاه گمراه نشوید .

 

 - أفضل الذّكر القرآن به تشرح الصّدور و تستنير السّرائر
برترین ذکرها قرآن است که به بوسیله ی آن سینه ها گشوده شود ، و درونها روشنی گیرد .

 

- إنّ القرآن ظاهره أنيق و باطنه عميق لا تفنى عجائبه و لا تنقضى غرائبه و لا تكشف الظّلمات إلّا به‏
إنّ هذا القرآن هو النّاصح الّذي لا يغشّ و الهادي الّذي لا يضلّ و المحدّث الّذي لا يكذب‏.
به راستی که قرآن ظاهرش زیبا و شگفت انگیز ، و درونش ژرف و عمیق است ، شگفتی هایش تمام نشود و اسرار نهفته اش پایان نپذیرد ، تاریکی های جهل و نادانی جز بدان برطرف نخواهد شد .
به راستی که این قرآن همان ناصح خیرخواهی است که ناخالصی ندارد ، و راهنمایی است که گمراه نکند ، و داستان سرایی است که دروغ نگوید .

- تدبّروا آيات القرآن و اعتبروا به فإنّه أبلغ العبر
در آیات قرآن تدبّر کنید و بدان ها پند گیرید که آن ها رساترین پندها است .

- سلوني قبل أن تفقدوني فو اللّه ما في القرآن آية إلّا و أنا أعلم فيمن نزلت و أين نزلت في سهل أو في جبل و إنّ ربّي وهب لي قلبا عقولا ولسانا ناطقا
پیش از آنکه مرا نیابید از من بپرسید که به خدا سوگند آیه ای در قرآن نیست مگر آنکه من میدانم دربارۀ چه کسی نازل شده و کجا نازل شده ، در زمین پستِ هموار یا در کوه ، و به راستی که پروردگارم به من دلی دریافت کننده و زبانی گویا بخشیده است .

- فى القرآن نبأ ما قبلكم و خبر ما بعدكم و حكم ما بينكم‏
خبر و گزارش آنچه پیش از شما و آنچه پس از شما است و حکم آنچه اکنون در میان شما است همه در قرآن است .

- ليكن سميرك القرآن‏
باید داستان سرای شب تو قرآن باشد .

- من أنس بتلاوة القرآن لم توحشه مفارقة الإخوان
کسی که به خواندن قرآن انس بگیرد ، جدایی برادران و دوستان او را به وحشت نیندازد .‏

- ما جالس أحد هذا القرآن إلّا قام بزيادة أو نقصان زيادة في هدى أو نقصان في عمى‏
هیچ کس همنشین قرآن نگردد مگر اینکه با فزونی یا کمی برخیزد ، فزونی در هدایت ، یا کمی در گمراهی .

- يأتي على النّاس زمان لا يبقى من القرآن إلّا رسمه و من الإسلام الّا إسمه مساجدهم يومئذ عامرة من البناء خالية من الهدى‏
زمانی بر مردم می آید که از قرآن جز رسم آن باقی نمی ماند و از اسلام جز اسمش باقی نمی ماند . مساجد آنها در آن روزگار آز لحاظ ساختمان آباد است در حالی که از هدایت خالی است .

آیات علمی قرآن

 

آیات علمی قرآن چه تعداد است؟

الف. شمارگان آیات علمی:
یوسف مروه تعداد آیات علمی قرآن را 675 آیه می‌شمارد[1] و محمد جمیل الحبال و مقداد مرعی الجواری تعداد آنها را با احتساب موارد تکرار 1322 آیه می‌شمارند.[2] که حدود 20% کل آیات قرآن را شامل می‌شود.

برخی نویسندگان آیات علمی قرآن را در رابطه با علوم مختلف تقسیم کرده‌اند، آقای یوسف مروّه بر آن است که آیات در مورد علم پزشکی / 61، فیزیک / 63، کیهان‌شناسی / 100، زمین‌شناسی / 20، کشاورزی / 21، زیست‌شناسی (حیوانات) / 12، آفرینش و حیات / 36، جغرافیا / 73، هواشناسی / 20، شیمی / 9 و ... در قرآن وجود دارد.[3]

اما محمد جمیل الحبال و مقداد مرعی الجواری همین اعداد را متفاوت گزارش داده‌اند. برای مثال آیات فیزیک را 138 و آیات شیمی را 11 و زمین‌شناسی را 69 مورد گزارش کرده‌اند.[4]

البته بنظر می‌رسد که شمارگان مختلف آیات در این مبحث براساس دیدگاه‌های متفاوت در مورد مبانی تفسیر علمی و تعریف آیات علمی است. همانطور که وابسته به نظر مفسر در مورد دلالت آیه و تطابق آن با یافته‌های علوم تجربی است. هر چند که بسیاری از این تطبیق‌ها و دلالت‌ها مورد مناقشه قرار گرفته است.[5] علاوه بر آنکه نوع دلالت این آیات یکسان نیست (ادامه همین مقاله)
ب: اقسام آیات علمی:
آیات علمی قرآن، آیاتی است که اشاره‌ای به مسائل طبیعی داشته باشد، اما این اشارات و گونه دلالت آنها متفاوت است. از این رو آیات علمی قرآن به سه بخش قابل تقسیم است:

اول: اعجازهای علمی قرآن، یعنی رازگویی‌های علمی قرآن که در آیات بصورت واضح آمده است و در زمان نزول آیه کسی از آن اطلاع نداشته، بلکه مدت‌ها بعد از نزول آیه مطلب علمی آن توسط دانشمندان کشف شده است.[6]

مثل اشاره عملی قرآن به نیروی جاذبه،[7] حرکت‌های خورشید،[8] لقاح ابرها[9] و زوجیت عام موجودات[10] و مراحل خلقت انسان[11] که قرن‌ها بعد از نزول قرآن بشر به این مطالب علمی دست یافت. از این رو برخی مفسران قرآن این مطالب را اعجازهای علمی قرآن دانسته‌اند.

البته ادعاهای دیگری نیز در مورد اعجازهای علمی قرآن شده است که مورد نقد قرار گرفته است.[12]

دوم: اشارات علمی شگفت‌آمیز قرآن: برخی آیات قرآن به مطالب علمی و قوانین جهان اشاره می‌کند که شگفتی هر خواننده‌ای را بر می‌انگیزد. اما از آنجا که این مطالب بصورت دیدگاه‌های غیرمشهور در مراکز علمی، توسط برخی دانشمندان مطرح شده بود، اعجاز علمی قرآن بشمار نمی‌آید. بلکه نوعی مخالفت با دیدگاه‌ها و نظریه‌های مشهور در علوم آن عصر بشمار می‌آید که شگفت‌آور است و دلالت بر عظمت علمی قرآن دارد.

از آن جمله، اشارات قرآن به حرکت زمین[13] و پیدایش حیات از آب،[14] و ممنوعیت آمیزش با زنان در حالت عادت ماهیانه،[15] ممنوعیت شرابخواری[16] و ...

سوم: اشارات علمی اندیشه‌ساز قرآن: آیاتى که اشاره به آسمان، زمین، انسان، حیوانات و طبیعت مى‏کند و انسان را به تفکر در آنها دعوت مى‏کند و گاهى آنها را نشانه خدا و معاد مى‏شمرد. ولى مطلب شگفت‏آمیز یا اعجازآمیزى از ظاهر آیات قابل استفاده نیست، اینگونه آیات توجه انسان را به نمودهاى آفرینش زیباى الهى جلب مى‏کند و زمینه‏ساز رشد علمى بشر را، بویژه در علوم تجربى، فراهم مى‏سازد.

مثال: «أَفَلاَ یَنظُرُونَ إِلَى‏ الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ»[17]

«و آیا به شتر نظر نمى‏کنند که چگونه آفریده شده است؟!»

و نیز در آیات 5 - 6 - 7 - 10 - 11 - 13 - 14 / سوره نحل به منافع حیوانات، نزول باران، رویش گیاهان رنگارنگ، دریاها و کشتى‏رانى در آنها و فواید غذایى و زیور آلاتى که از آنها بدست مى‏آید، به عنوان نشانه‏هایى براى اندیشمندان اشاره مى‏کند که به آفرینشگر جهان پى مى‏برند و سپاسگزارى مى‏کنند.[18]

چهارم: گاهی از آیات قرآن که به علم و عالمان اشاره می‌کند و دانش‌افزایی و دانشمندان را تشویق می‌کند،[19] بعنوان آیات علمی قرآن یاد شده است.[20] ولی به نظر می‌رسد که هر چند این آیات در راستا و مقدمه آیات علمی قرآن است و در رشد علوم بشری بویژه در میان مسلمانان موثر بوده است، اما در زمره آیات علمی بشمار نمی‌آید چرا که حاوی اشارات علمی به مسائل طبیعی نیست.
ج:‌ تاثیر علوم تجربی در فهم آیات قرآن:
از آنجا که بیش از هزار آیه قرآن به مسائل طبیعی اشاره دارد، فهم و تفسیر آنها ارتباطی ناگسستنی با علوم تجربی دارد،[21] همانطور که برای رفع چالش‌های قرآن و علم، نیازمند آشنایی با نظریه‌های علوم تجربی هستیم. و از همین زاویه است که روش تفسیر علمی قرآن شکل گرفته و مفسران قرآن بویژه در یک قرن اخیر، کم و بیش، از علوم تجربی بعنوان قرینه فهم و تفسیر آیات بهره برده‌اند و گاهی اعجازهای علمی قرآن را اثبات کرده‌اند.

البته این مطلب نیاز به روش‌شناسی خاص تفسیر علمی و رعایت معیارها و دوری از تحمیل و تطبیق‌های نابجای نظریه‌های علمی اثبات نشده بر قرآن و پرهیز از استخراج علوم و تفسیر به رأی دارد.

آداب تلاوت قرآن

 

 

آداب تلاوت قرآن

 

آداب ظاهری تلاوت قرآن:

 

1.       وضو می گیریم.

 

2.      در هنگام قرائت ،در مقابل قرآن مودب می نشینیم.

 

3.     در صورت امکان هنگام تلاوت قرآن به سوی قبله می نشینیم.

 

4.       بهتر است قرآن را قدری بلند بخوانیم.

 

5.      در شروع تلاوت با عبارت ((اعوذ بالله من الشیطان الرجیم))از شیطان

 

 به خدا پناه می بریم و با گفتن ((بسم الله الرحمن الرحیم)) قرائت را آغاز

 

 می کنیم.

 

6.     سعی کنیم قرآن را با صوت زیبا بخوانیم.

 

7.     سعی کنیم قرآن را با ترتیل و شمرده بخوانیم.

 

 

آداب باطنی تلاوت قرآن:

1.     با نیت ((قربة الی الله )) و کسب رضای خدا قرآن را می خوانیم.

 

2.      سعی کنیم هنگام تلاوت قرآن به معنای آن نیز توجه کنیم.

 

3.     در مقابل سخنان خدا خاضع و خاشع باشیم.

 

4.     در هنگام تلاوت قلب ما متوجه خدا و آیات او باشد.

 

5.     با خواندن آیاتی که درباره ی عذاب الهی هشدار داده است نسبت به دوری از گناهان توجه بیشتری پیدا می کنیم.